علت دردهای انسانی انسان، نه از ضعف فرهنگی و نه ضعف علمی و نه کمبود کتاب و نه حتی کمبود آموزش اخلاقی است،علت نبودن "تزکیه"* است و تزکیه تنها از دین ساخته است که هم با ذهن و هم قلب سروکار دارد-نه تنها با ذهن- اگر غیر دین ،با قلب سروکار پیدا کند، بدلیل عدم اهلیت، زیانهای گوناگون می رساند. مثلا یا منزوی بار می آورد و یا احساساتهای از قبیل ناسیونالیستهای نازی و ژاپنی و اسمعیلی و...
انسان با اخلاق دینی -از جهت هم ماهیت و همشمول-خیر و برکت است برای بشریت.اما با اخلاق به معنی محدود عرفی و همچنین با معنی گسترده علمی، به علت صوری بودن، ممکن است بدترین دشمن انسان باشد (مثلا آن روحیه انساندوستی به وجود نمی آید که بی تفاوت نباشد به"معیون"،"اماطه الاذی"و"ابطال صوم و صلوه"............... *آخر گیانه که م !درد اصلی بشریت-کل بشریت-که همه دردهای دیگر ،مستقیما یا غیر مستقیم، معلول آ« است،ناسالمی قلب است. دو جامعه بی سواد سرخ پوست و ذهن انبار سفید پوست در کشور آمریکا را مقایسه کن(قبلا بحثهای مفصل در این باره داشته ایم).دو فرد عامی حمال خدمتگزار صادق بی خیانت و دانشمند خائن فریبکار (حتی با ظاهر "عالم دینی" را مقایسه کن)بحثهای ایمان و علم روشنگر این مسئله است.